สรุปครบทุกแนว ปริมาณสารสัมพันธ์ เคมี ม.4 ที่ออกสอบปลายภาค
บท ปริมาณสารสัมพันธ์ เป็นพื้นฐานสำคัญของวิชาเคมีระดับมัธยมศึกษาปีที่ 4 และเป็นบทที่ออกสอบบ่อย เพราะเชื่อมโยงการคำนวณหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นโมล มวล ปริมาตรแก๊ส หรือผลผลิตจากปฏิกิริยาเคมี บทความนี้พี่สรุปแนวข้อสอบสำคัญ พร้อมหลักคิดที่น้องๆ ม.4 ควรเข้าใจให้ครบก่อนสอบ ไปดูกัน
ปริมาณสารสัมพันธ์ของแก๊ส
โจทย์เกี่ยวกับแก๊สมักทดสอบความเข้าใจเรื่องความสัมพันธ์ระหว่าง โมลกับปริมาตร โดยเฉพาะกรณีที่แก๊สอยู่ในสภาวะมาตรฐาน (STP)
ที่ STP แก๊ส 1 โมล มีปริมาตรเท่ากับ 22.4 dm³
การทำโจทย์ควรเริ่มจาก
1. ดุลสมการเคมีให้ถูกต้อง
2. แปลงปริมาณสารที่โจทย์ให้เป็นหน่วย โมล
3. ใช้อัตราส่วน โมล จากสมการ
4. แปลงคำตอบกลับเป็นหน่วยที่โจทย์ต้องการ
ตัวอย่างเช่น
ปริมาณสารอย่างง่าย
แนวโจทย์นี้เป็นพื้นฐานของบท มักใช้วัดความเข้าใจเรื่อง โมลและมวล หัวใจของการทำโจทย์คือ โจทย์ถามหาสารใด ต้องคำนวณจาก โมล ของสารนั้นโดยตรง เมื่อแปลงหน่วยถูกและใช้อัตราส่วนจากสมการได้ถูกต้อง ข้อนี้จะไม่ซับซ้อน
ตัวอย่างเช่น
หาสารกำหนดปริมาณ
สารกำหนดปริมาณ (Limiting Reagent) คือ สารตั้งต้นที่ถูกใช้หมดก่อน และเป็นตัวกำหนดปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น
วิธีหาสารกำหนดปริมาณ
1. แปลงสารตั้งต้นทุกชนิดเป็น โมล
2. เปรียบเทียบกับสัมประสิทธิ์ในสมการเคมี
3. สารที่ให้ผลิตภัณฑ์ได้น้อยที่สุด คือสารกำหนดปริมาณ
หากเลือกสารกำหนดปริมาณผิด การคำนวณในขั้นต่อไปจะผิดทั้งหมด ตัวอย่างเช่น
หาสารเหลือ
เมื่อทราบสารกำหนดปริมาณแล้ว สารตั้งต้นอีกตัวหนึ่งจะเป็น สารเหลือ
แนวคิดการคำนวณคือ
1. ใช้ โมล ของสารกำหนดปริมาณ คำนวณว่ามันทำปฏิกิริยากับสารอีกตัวไปกี่ โมล
2. นำ โมล ตั้งต้นของสารนั้น ลบด้วย โมล ที่ถูกใช้ไป
3. แปลงหน่วยตามที่โจทย์กำหนด เช่น โมล หรือกรัม
โจทย์ลักษณะนี้มักออกควบคู่กับการหาสารกำหนดปริมาณ ตัวอย่างเช่น
ร้อยละผลได้
ร้อยละผลได้ ใช้เปรียบเทียบประสิทธิภาพของปฏิกิริยาเคมีระหว่างผลที่ได้จริงกับผลที่ควรได้ตามทฤษฎี ผลได้ตามทฤษฎีคำนวณจากสารกำหนดปริมาณ ส่วนผลได้จริงโจทย์จะระบุมาให้โดยทั่วไป ร้อยละผลได้ควรมีค่าน้อยกว่าหรือเท่ากับ 100 ตัวอย่างเช่น
เป็นยังไงกันบ้าง? สำหรับแนวปริมาณสารสัมพันธ์ ไม่ยากอย่างที่คิดใช่ไหมละ? ก่อนทำข้อสอบเรื่องปริมาณสารสัมพันธ์ น้องๆ ควรตรวจสอบทุกครั้งว่า ดุลสมการเคมีถูกต้องหรือไม่ แปลงปริมาณสารเป็น โมล ครบทุกตัวหรือยัง ระบุสารกำหนดปริมาณได้ถูกต้องหรือไม่ ตอบคำถามตรงตามหน่วยที่โจทย์ถามหรือไม่ หากน้องๆ เข้าใจหลักคิดเหล่านี้ จะสามารถรับมือกับโจทย์ปริมาณสารสัมพันธ์ได้ทุกแนวอย่างมั่นใจ
#เคมีจะไม่ยาก ถ้าพวกเราเปิดใจ
